Afspiegelingsbeginsel: wat is het en hoe werkt het?

Het afspiegelingsbeginsel is een wettelijk voorgeschreven selectiemethode die jouw werkgever moet toepassen om te bepalen wie er om bedrijfseconomische redenen ontslagen mag worden. Deze selectiemethode hoeft alleen toegepast te worden als je werkzaam bent in een zogenaamde uitwisselbare functie.

Dit moet je weten over het afspiegelingsbeginsel:

Wat is een uitwisselbare functie?

Bij een uitwisselbare functie gaat het om meerdere werknemers die (vrijwel) dezelfde functie uitoefenen. Als er binnen een onderneming bijvoorbeeld 3 account managers werkzaam zijn, dan is er sprake van een uitwisselbare functie. 

 

Volgens de officiële wettelijke definitie is er sprake van een uitwisselbare functie als het gaat om functies:

Als je niet werkzaam bent in een uitwisselbare functie, dan heb je automatisch een unieke functie. Een unieke functie wordt dus door slechts 1 persoon vervult. Als een werkgever in het kader van een reorganisatie een unieke functie wil laten vervallen, hoeft hij dus niet af te spiegelen.

Voorbeeld niet-uitwisselbare functies

Marieke en Els werken als collega bij hetzelfde architectenbureau. Marieke is directiesecretaresse en Els werkt als secretaresse op de afdeling planning. Op deze afdeling werken nog twee andere secretaresses die hetzelfde werk doen als Els. De functies van Marieke en Els zijn niet uitwisselbaar. Een directiesecretaresse zal in het algemeen namelijk meer verantwoordelijkheden hebben dan een afdelingssecretaresse. Ook zal het salaris van de directiesecretaresse in het algemeen hoger zijn.

Laat je vaststellingsovereenkomst controleren

Er kan een hoop misgaan bij het opstellen van een vaststellingsovereenkomst (VSO). Laat hem daarom altijd controleren door een juridisch specialist.

In 95% van de gevallen moet de VSO aangepast worden.

Schakel direct juridische hulp in

Hoe werkt het afspiegelingsbeginsel?

Het afspiegelingsbeginsel is een selectiesysteem waarbij bedrijfseconomische ontslagen zoveel mogelijk gelijkmatig over 5 leeftijdsgroepen worden verdeeld. De bedoeling ervan is om de leeftijdsopbouw van het personeelsbestand in een onderneming voor en na de bedrijfseconomische ontslagen zoveel mogelijk gelijk te houden.

Om af te kunnen spiegelen moeten alle werknemers in een uitwisselbare functie  in de volgende 5 leeftijdsgroepen worden onderverdeeld:

De ontslagen moeten zoveel mogelijk over de leeftijdscategorieën worden verdeeld in de verhouding van de bestaande personeelsopbouw. Binnen elke leeftijdscategorie geldt vervolgens de regel last in, first out (de werknemer met het kortste dienstverband moet als eerste ontslagen worden).

Voorbeeld afspiegelingsbeginsel

Binnen een onderneming zijn 4 account managers werkzaam. 2 van hen (A en B) vallen in de leeftijdsgroep van 25 tot en met 34 jaar. De andere 2 (C en D) vallen in de leeftijdsgroep van 35 tot en met 44 jaar. In het kader van een reorganisatie besluit de werkgever om de functie account manager met de helft in te krimpen.

 

Omdat het afspiegelingsbeginsel probeert om de leeftijdsopbouw van het personeelsbestand voor en na het ontslag zoveel mogelijk gelijk te houden, moet in dit voorbeeld uit elke leeftijdsgroep een account manager ontslagen worden. De werknemer met het kortste dienstverband moet dan voor ontslag worden voorgedragen.

 

A is 3 jaar in dienst, B 5 jaar, C 12 jaar en D 14 jaar. Dat betekent dat werknemer A en C voor ontslag moeten worden voorgedragen. Ondanks het feit dat B dus korter dan C in dienst is, mag B blijven (net als D).

Dit zijn de 6 uitzonderingen op het afspiegelingsbeginsel

Op het afspiegelingsbeginsel zijn een aantal uitzonderingen. In deze gevallen hoeft het afspiegelingsbeginsel dus niet toegepast te worden:

Met name de uitzonderingen 3 tot en met 6 komen in de praktijk maar zelden voor. Als een werkgever op juiste gronden een beroep kan doen op uitzondering 2, 3, 5 of 6, dan mag de betreffende werknemer in dienst blijven en moet de werknemer die volgens het afspiegelingsbeginsel de volgende op de lijst is, ontslagen worden.

Wat kan ik doen als mijn werkgever het afspiegelingsbeginsel niet (goed) toepast?

Het is soms lastig om als werknemer na te kunnen gaan of jouw werkgever het afspiegelingsbeginsel correct heeft toegepast. Daarvoor moet je namelijk minimaal weten wanneer jouw collega’s met dezelfde functie in dienst getreden zijn en wat hun leeftijden zijn. 

 

Als blijkt dat jouw werkgever het afspiegelingsbeginsel niet goed toepast, dan is de kans groot dat jij helemaal niet ontslagen mag worden. Als jouw werkgever toch blijft aandringen op ontslag, zal hij waarschijnlijk een goede financiële regeling met je moeten treffen.

Heb ik recht op een WW-uitkering na ondertekenen van mijn vaststellingsovereenkomst?

Laat altijd je vaststellingsovereenkomst (VSO) controleren door een arbeidsrechtadvocaat. Hij of zij kan je precies vertellen of de VSO wel WW-veilig is opgesteld of dat je bijzondere risico’s loopt bij het aanvragen van een werkloosheidsuitkering. De advocaten van Ontslag.nl helpen je hier graag bij. En goed om te weten: meer dan 1.000 mensen gingen je al voor.

Maarten van Gelderen

Advocaat arbeidsrecht

Veelgestelde vragen over het afspiegelingsbeginsel

Een wettelijk verplicht gestelde selectiemethode die een werkgever moet toepassen bij bedrijfseconomisch ontslag. Slechts in een aantal uitzonderingsgevallen mag de werkgever van dit beginsel afwijken.

Bij elke vorm van bedrijfseconomisch ontslag moet de werkgever het afspiegelingsbeginsel toepassen als hij werknemers wil ontslaan die werkzaam zijn in een uitwisselbare functie.

Omdat het afspiegelingsbeginsel probeert om de personeelsopbouw qua leeftijd voor en na het bedrijfseconomisch ontslag zo gelijk mogelijk te houden. Als er in de onderneming dus relatief veel jonge werknemers zijn, dan zorgt het afspiegelingsbeginsel ervoor dat dit na het ontslag nog steeds het geval is.

Bij last in, first out is er geen sprake van leeftijdsgroepen. De werknemer (met een uitwisselbare functie) met het kortste dienstverband, moet als eerste ontslagen worden. Bij het afspiegelingsbeginsel wordt last in, first out toegepast per leeftijdsgroep.

Er is sprake van een uitwisselbare functie als twee functies (vrijwel) identiek zijn aan elkaar. Een unieke functie is een functie waarvan er slechts 1 is binnen de onderneming.

De hoofdregel luidt dat er over de hele onderneming moet worden afgespiegeld. Maar als er meerdere bedrijfsvestigingen zijn, dan moet er per bedrijfsvestiging worden afgespiegeld. Voor werkgevers in de zorgsector geldt dat er afgespiegeld moet worden per gemeente waarbinnen arbeidsplaatsen komen te vervallen.

De peildatum is het moment waarop er wordt afgespiegeld. De hoofdregel luidt dat dit de datum is waarop de ontslagaanvragen bij het UWV worden ingediend. Maar soms ligt de peildatum vroeger, bijvoorbeeld op het moment dat werknemers boventallig worden verklaard.